YAZARLAR

Slide thumbnail

Slide thumbnail

KOKPİTTEN ATLAMA SİSTEMLERİ (1)

1903 senesinde Wright kardeşlerin ilk uçuşu yapmalarından sonra, havacılık hızla gelişmeye başladı. Ancak yaşanan kazalarda kaybolan hayatlar mühendisleri düşünmeye ve çare bulmaya sevk etti. Paraşütün icat edilmesinden sonra kısmi olarak hayatlar kurtarılmaya başlandı fakat hava araçlarından paraşütle ayrılmak sorunluydu. Uçaktan ayrılma sırasında hız ve basınç kuvvetini yenerek,kokpitten kanada çıkmak ve buradan atlayıp paraşütü elle açmak oldukça zordu. Bu sorunu çözmek için mühendisler çalışmaya başladı ve elastik kabloyla uçaktan ayrılma ilk olarak 1910 yılında denendi.

İngilizlerin başarılı demiryolu mühendisi Everard Calthrop yakın arkadaşı Charles Stewart Rolls’u bir uçak kazasında kaybedince, uçakların arıza durumlarında pilotların uçağı salimen terk edebilmeleri için sistemler geliştirmeye yöneldi.

(Not:Charles Stewart Rolls, ünlü Rolls-Royce markasını, arkadaşı Henry Royce ile yaratan otomobil mühendisi ve havacıdır. İngiliz kanalını gidiş geliş olarak uçakla ilk geçen kişidir. 1910 yılında kendi kullandığı uçağı ile kaza geçirmiş ve 32 yaşında hayatını kaybetmiştir.)

İlk zamanlarda çeşitli paraşütler üretti ve patentlerini aldı.Calthrop 1916 yılında uçaktan sıkıştırılmış havayla fırlatılabilen bir pilot koltuğu yaparak patentini aldı. Bu icadını İngiliz yetkililer yeterli görmedikleri için kullanmadılar.

Günümüzde kullanılan fırlatma koltuklarının anası sayılan ilk koltuk Romanyalı mucit Anastase Dragomir tarafından 1920’li yılların sonuna doğru icat edildi. 1929 Ağustosunda Paris Orly Havaalanında; Ekim’de Bükreş Baneasa Havaalanında başarıyla denendi. Dragomir Fransız patent enstitüsünden “katapultla fırlatılabilen kokpit” patentini alarak, fırlatma sistemlerinin babası olarak tarihe geçti.

Anastase Dragmir resimli Romen pulu

İlk fırlatma sistemleri, İkinci Dünya savaşı sırasında AlmanHeinkel  firması tarafından geliştirildi. Bu sistemin geliştirilmesine İsveç’in Saab firmasıyla ortak çalışılarak teknoloji transferi sağlandı.Bu sistem,ilk olarak 1940 yılında He-176 roket motorlu uçağa monte edildi. Daha sonra çalışmalar He-219 ve He-280 prototip uçaklarında devam etti. He-280 test pilotlarından Helmut Schenk 13 Ocak 1942 de test uçuşunda kontrol yüzeyleri buzlanınca, fırlatma koltuğu ile atladı ve  bu sistemi başarıyla kullanan ilk pilot oldu.

İkinci Dünya Savaşı boyunca fırlatma sistemleri Alman pilotları tarafından altmış kere kullanılmıştır. Bunlardan kaçının başarılı olduğuna dair kesin bilgiye ulaşılamamıştır.

Heinkel He-176 Roket motorlu prototip Alman uçağı

He-219 Gece bombardıman uçağı

Prototip Heinkel He-280 uçağı kalkışta

Alman yapımı fırlatma sandalyesi

Almanlar fırlatma koltuklarının tasarımında arkadan pervaneli ve üstten jet motorlu uçakların özelliklerini göz önünde bulundurmuşlardır.

Dornier Do-335 Pfeil

Heinkel He-162

Almanların fırlatma sisteminin geliştirilmesinde İsveç’in de katkıları olmuştur. İkinci Dünya Savaşında tarafsız tutum izleyen İsveç, hem Almanya ile hem de Amerika ve İngiltere ile yakın ilişkilerini korudu. Bu ülkelerden aldıkları lisanslarla uçaklar ürettiler. Kazandıkları bu tecrübe ile havacılık teknolojilerini geliştirdiler ve günümüzde bile uçak ve çeşitli silah üretiminde önde gelen ülkelerden biri haline geldiler.

Uçak üretimi yapmak üzere 2 Nisan 1937’de İsveç Uçak Şirketini kurdular. (SAAB, Svenska Aeroplan Aktie Bolag -Swedish Airplane Corporation). Bu şirket önce Alman Junkers 86 K, AmerikanNorthrop 8A ve North American NA-16-4M uçaklarını lisans altında üretti.

Saab B3 (Junkers 86 K)

Saab B5 (Northrop 8A)

Saab Sk 14 (North American NA-16-4M)

Hemen arkasından kendi özgün tasarımları olan uçakları üretmeye başladılar. Bunlardan ilki ilginç iniş takımı kapağı tasarımı olan Saab-17 oldu.

Saab 17

Uçak üretimiyle yetinmeyip, uçak fırlatma sistemleri de ürettiler ve Almanlarla bu konuda işbirliği yaptılar. Sıkıştırılmış hava ile çalışan ilk fırlatma sandalyesini 1941’de, barutla çalışan fırlatma sistemini 1943’de yerde denediler. Bu sistem, Saab 17 ye monte edilerek1944’de havada denendi ve başarılı olundu. Geliştirdikleri bu fırlatma sistemini Saab J21 uçaklarına monte ederek pilotların kullanımına sundular. İlk gerçek kullanım ise 29 Şubat 1946’da iki uçağın havada çarpışması sonucu Teğmen Bengt Johanson tarafından başarıyla gerçekleştirildi.

Saab J 21

J21 de kullanılan Model 1 fırlatma koltuğu

Saab J22

Saab firması günümüzde de savaş ve yolcu uçakları üretmeye devam ediyor ve dünyada ürettikleri sağlam otomobiller ile gündemdeki yerini koruyor.

NOT: Vecihi Hürkuş’un 1925 ve 1930 da, Nuri Demirağ’ın 1936 da özgün tasarımla uçak yaptığı ve bu tarihlerde iki uçak fabrikası olan ülkemizin şu an havacılık teknolojisinin İsveç’le karşılaştırılmasını okuyucularımın yorumlarına bırakıyorum.

Hala kullanılan çeşitli Saab fırlatma sistemleri modelleri

İngiltere fırlatma sistemleri araştırmalarına Kuzey İrlandalı Mühendis James Martin ile başladı. James Martin 1929 yılında uçak üretmek üzere “Martin’s Aircraft Works” isimli ufakbir atölye kurdu.1934 yılında emekli pilot yüzbaşı Valentine Baker’la ortak oldu ve şirketin ismini “Martin-Baker Aircraft Company Ltd.” olarak değiştirdi. Şirket model isimleri MB1-MB2-MB3 ve MB5 olmak üzere dört adet uçak üretti ve hepsi prototip düzeyinde kaldı. Şirketin test pilotluğunu da yapan Valentine Baker, 12 Eylül 1942’de MB3 uçağının test uçuşunda, motorun kazıklaması sonucu düşerek hayatını kaybetti. Bu olay James Martin’i etkiledi ve uçuş emniyetini geliştirecek malzemeler üzerinde çalışmaya başladı.

Sir James Martin ve Valentine Baker

İlk başta uçak parçaları ve kanopi fırlatma sistemleri yaptı. 1944 yılında Kraliyet Hava Kuvvetleri James Martin’e arızalı uçaklardan pilotların kurtulabilmesi için gereken fırlatma sistemleri üzerinde çalışmasını talep etti. Bu çalışmaya etki edebilecek bütün konular ele alındı. Mekanik çalışmaların yanında pilotların maruz kalacağı fiziksel etkiler değerlendirildi. İki yıllık çalışmanın ardından ilk prototip ortaya çıktı. Bu prototipe MB Mk1 adı verilerek çeşitli ağırlıklarla denendi. Daha sonra mekanik montaj ustası Bernard Lynch gönüllü olarak denemelere katıldı. Kraliyet Hava Kuvvetleri bu sistemi uçaklarında denemek istedi. Sistem Meteor F3 uçağına monte edildi ve Bernard Lynch gönüllü olarak uçuşa katılarak ilk denemeyi 24 Haziran 1946’da gerçekleştirdi. Bu başarılı denemenin ardından, Kraliyet Hava Kuvvetleri bu sistemin uçaklarına takılmasına karar verdi ve Martin-Baker efsanesi başladı.

Ağırlıkla çalışan test katapultu ve gönüllü Bernard Lynch

Meteor F3 uçağından ilk atlayış

İkinci Dünya Savaşından sonra, fırlatma sistemi arayışında olan Amerikan Deniz Kuvvetleri Martin-Baker’la anlaştı ve Martin-Baker Amerika’da üretim yapmak için fabrika kurdu.

1946 yılında James Martin Amerikan Deniz Kuvvetleri subaylarına Mk1 sistemini tanıtıyor

Martin-Baker sürat-irtifa gibi limitleri olan fırlatma sistemlerini sürekli geliştirdi ve 1961 senesinde sıfır yükseklik ve sıfır süratte kullanılabilen modelini yaptı. Yaptığı çalışmalardan dolayı birçok ödül alan James Martin’ e İngiltere Kraliçesi tarafından “Sir” ünvanı verildi. Martin-Baker fırlatma sandalyeleri ile bugüne kadar 7497 başarılı atlayış yapıldı. Fırlatma sistemleri üreten firmaların en güvenilir ve en çok pilot hayatı kurtaran sistemi olarak tarihe geçti.

DEVAM EDECEK

Sevgiyle kalın

KAYNAKLAR: Eject, Eject- BryanPhilpott, Üretici firma ve diğer internet siteleri

Havacılara Tavsiyeler:

KİTAP: Eject, Eject- BryanPhilpott

FİLM: İlk Alman denemeleri filmi için:http://worldwarwings.com/rare-footage-of-german-pilot-testing-first-ejection-seat-in-1942

Yazarın Diğer Yazıları

THY Zaporijya’yı durduruyor

Türk Hava Yolları’nın Ukrayna’da Zaporijya şehrine düzenlediği…

Pilotların grevine mahkeme engeli

İrlandalı havayolu Ryanair’de, İrlanda’daki pilotların…

ASELSAN 2019’da çıtayı yükseltti

Gelişen Türk Savuma Sanayisinin önemli aktörlerinden ASELSAN,…

AF-KLM karada BMW 7 ile uçuracak

Dünyanın önemli havayolu şirketlerinden Air France-KLM yolcularına…

Komşuda helikopter kazası: 3 ölü

Yunanistan’da meydana gelen helikopter kazasında 3 kişinin…

Rusya’dan bir yeni İHA daha

Rusya Savunma Bakanlığı, Rus ordusunnun en yeni İHA'sı olan…

Dreamliner türbülansa girdi: 4 yaralı

All Nippon Airways’in (ANA), Tokyo Haneda-Beijing seferini…

Çin Asya’daki ABD üslerini 1-2 saatte bitirir

Sidney merkezli bir düşünce kuruluşu, Çin ordusunun Asya'daki…

Yalnız uçtum diye büyük kandırmış

Geçtiğimiz günlerde Delta uçağında bir yolcunun tek başına…