01.08.2025

Boeing İkinci dünya savaşının bitmesinden sonra neredeyse duran uçak üretimi için bir çıkış yolu arıyordu. Yardım Panam havayollarından geldi. Panam uzun menzilli ve lüks bir uçak arayışında olduğunu duyurunca Boeing mühendisleri yeni bir uçak yarattılar. Bu uçak çift katlı B-377 Stratocruiser’dı ve ilk uçuşunu 1947 yılında yaptı. 1949 yılında Panam havayollarına teslim edilmeye başlandı.

Panam’a ait bir B-377 StratoCruiser

Bunlar yataklı ve lüks uçaklardı. Prototip dahil 56 adet üretildi. Birçok havayolu şirketine satıldı. Ancak Kore savaşının başlaması ile bu uçaklar ordunun emrine girdi ve nakliye ve tanker uçağı olarak kullanılmaya başlandı. Askeri adı C-97 oldu.

KC-97

1963 yılında bu uçaklar servisten çıkarıldılar. Ama görevleri henüz tamamlanmamıştı. İsrail bu tarihlerde C-130 almak istiyordu ancak bu uçakların fiyatı çok yüksekti. 1953 yılında kurulan IAI (Israel Aerospace Industries)(BEDEK) C-97 leri alarak bunlardan nakliye, tanker ve elektronik karıştırma uçakları üretti. Bu uçaklara İsrailliler Anak (İbranicede „DEV“) olarak isimlendirdiler. (IAI ACT Havayollarına ait iki adet B-747/400 uçağını yolcudan kargoya dönüştürmüştür)

B-377 İsrail Hava Müzesinde

Aero Spacelines isimli Amerikan şirketi ise büyük hacimli ancak hafif yükleri taşıyacak bir uçak peşindeydi. B-377 ise dönüşüm için tam aradıkları uçaktı. Servisten kaldırılmış üç B-377 alarak bunların gövdelerini genişleterek üç tip uçağa dönüştürdüler. Bu uçakların takma adını GUPPY (Lepistes balığı) koydular.

İlk B-377 nin dönüşümü (Convert)

Pregnant (Hamile) Guppy

Super Guppy(NASA)

Mini Guppy

Şirket bu uçakları Kargo şirketlerine kiralayarak havaleli yük taşımacılığına bir nefes oldular. Bunlardan Super Guppy NASA tarafından kullanıldı.

NASA B-377SGT Super Guppy’ye apronda  X-24B deneysel uçağı yükleniyor

Airbus şirketi çok uluslu bir şirket olup 1970 yılında faaliyete başladı. İki yıl farklı yerlerde üretilen parçalar kara yoluyla Fransa’nın Toulouse kentindeki ana fabrikaya getiriliyor ve burada monte ediliyordu. Ancak kara yoluyla havaleli yükleri taşımak çok zahmetli idi. Bu konuya çözüm olarak Amerika’nın Aero Spacelines şirketinden beş adet Süper Guppy uçağı aldı.

Airbus’ın Super Guppy’si

Airbus şirketinin Super Guppy uçaklarını kullanması entelektüeller arasında “Her Airbus bir Boeing’in kanatlarında uçar” şakalarına neden oldu. Ancak Airbus bu uçakları 1997 yılına kadar kullandı.

Amerika bu uçakları1947 de yolcu uçağı olarak üretti, savaş çıktı askeri uçağa dönüştürdü, savaş bitince bir şirkete sattı ve bu şirket uçakları şişman uçaklara dönüştürdü ve para kazandı ve sonra kalan faal uçaklarını Airbus’a sattı. 1997 yılına kadar bu uçaklar 50 yıl uçtu! Peki sonra ne oldu?

*01 seri nolu Super Guppy İngiltere’ de Müzede

*02 seri nolu Super Guppy Fransa’daki Toulouse-Blagnac Havaalanı’ndaki Airbus ana fabrikasında

*03 seri nolu Super Guppy Almanya’daki Hamburg Finkenwerder Havaalanı’ndaki Airbus fabrikasında sergilenmektedir.

*04 seri nolu Super Guppy Amerika’ ya geri satıldı NASA tarafından hala kullanılıyor.

*05 seri nolu Super Guppy hurdaya ayrıldı.

Hala uçan NASA’ya ait Super Guppy Air Show’da

Airbus Super Guppy’leri emekliye ayırmadan yedi sene evvel yeni uçak arayışlarına başlamıştı. Amerikan firmalarından birçok teklif aldılar. Ancak bu uçağı kendileri yapmalıydı. Bu amaçla Airbus Transport International (SATIC) kuruldu. Bu şirket 1992 yılında planlamalara başladı ve ana uçak olarak A-300/600 ü kullanmaya karar verdiler. 1994 de işlem tamamlandı ve test uçuşu yapıldı. Airbus 300/600 ST Beluga (Beyaz Balina) ismi verilen uçak 1995 te uçuşa başladı ve 1999 yılına kadar 5 adet üretildi ve hepsi uçuyor.

Airbus 300/600 ST Beluga

Üretim kapasitesi artıkça gereken ihtiyaç nedeniyle 2016 da A-330 üzerine inşa edilecek yeni bir uçağa ihtiyaç duyuldu. 2018 de ilk uçuşunu yapan uçağa Airbus 330 ST Beluga XL ismi verildi. 2023 yılına kadar 6 adet üretildi ve hala uçuyor.

Airbus 330 ST Beluga XL

A-320 gövdeleri Hamburg Finkenwerder’de boşaltılıyor

Boeing şirketi son otuz yıldır bir çok parça için taşeron firmalar kullanmaya başladı. Bu parçaların Seattle’daki ana fabrikaya ulaşması için B-747/400 den dönüştülmüş kargo uçağı geliştirdi.

2006 da ilk test uçuşu yapılan uçağa önce LCF (Large Cargo Freighter) verildi, sonradan adı Dreamlifter olarak değiştirildi. Dört adet üretildi ve hepsi uçmaktadır.

Boeing Dreamlifter kalkışta

Gelelim kendi ülkemize. Bir zamanlar Deniz kuvvetlerimizde uçan Grumman S-2 tracker deniz karakol uçaklarımız vardı. Bunlar Amerika’dan 1960 lı yıllarda ikinci el olarak alınmıştı. 1994 e kadar bu uçaklar uçtu ve gövde ve motor saatlerini doldurdular ve emekliye ayrıldılar.

Grumman S-2 tracker Yeşilköy Hava Müzesinde

Tusaş gözbebeği şirketimiz ve burada çok değerli mühendislerimiz var. Bunlar S-2 uçaklarından birisini dönüşüme (Convert) soktular. Ancak dönüşüm işi kolay değil, üretici firmadan izin alınacak, statik hesaplar, yapısal değişimler yani çok zor iş. Mühendislerimiz hepsinin üstesinden geldi. Yapısal hasarlar giderildi uçağın içine bir tank yerleştirildi ve en önemlisi yepyeni turboprop motorlar takıldı. Ortaya mükemmel bir yangın söndürme uçağı çııktı. Test uçuşları çok başarılı geçti.

            TUSAŞ’ın yarattığı deneysel yangın uçağı

Tusaş yöneticilerinin ve Hava ve Deniz kuvvetlerimizde görev yapan generallerin ısrarlarına rağmen bu proje dönemin siyasilerden destek alamadı. Bu deneysel uçak Amerika’lı bir müşteriye satıldı.

Eğer bu proje kabul edilmiş olsaydı eldeki tüm S-2 uçakları değerlendirilmiş olacak ve  müthiş bir yangın söndürme filomuz olacaktı. Ağır bakımları dahil her türlü bakım onarımı Tusaş tarafından yapılacaktı!

SEVGİYLE KALIN!